Jak działa wentylacja grawitacyjna i czym różni się od mechanicznej

W obecnie budowanych domach ze szczelnymi oknami, drzwiami i ścianami, wentylacja pomieszczeń działa tylko wtedy, gdy do okien zamontuje się nawiewniki szczelinowe, które będą wpuszczać do pomieszczeń powietrze z zewnątrz. Kiedy temperatura jest komfortowa - jest w porządku, co jednak dzieje się wtedy, gdy na dworze jest minus 15 stopni C?

Wtedy dokładnie tyle wpuści się do domu znacznie wychładzając pomieszczenia. Obliczono, że straty na wentylacji grawitacyjnej sięgać mogą nawet 50%! Można oczywiście zamknąć nawiewniki. Wtedy przez kratki wywiewne grawitacyjne zimne powietrze z zewnątrz zacznie - i to z dosyć dużą intensywnością - nawiewać. Zapobiegliwa pani domu kratki wtedy zakleja (bo zimno). I mamy termos, czyli do wymiany powietrza nie dochodzi. 

 

Wentylacja grawitacyjna nie nadąża za obecnym sposobem budowania

Każdy dom musi być wyposażony w wentylację - określa to polska norma PN-83/B-03430. Wentylacja powinna zapewniać ciągły dostęp do świeżego powietrza i usuwać powietrze zużyte, czyli zanieczyszczone. Powinna, jednak w większości domów, w których zamontowana została wentylacja naturalna, czyli grawitacyjna, do tej wymiany nie dochodzi. Dlaczego?

Wentylacja grawitacyjna działa tylko w ściśle określonych warunkach zewnętrznych, gdy temperatura powietrza zewnętrznego wynosi poniżej 12oC (im mniej, tym różnica ciśnień większa i wentylacja grawitacyjna efektywniejsza) oraz wyłącznie wtedy, gdy mamy rozszczelnione (np. za pomocą nawiewników) okna. W przeważającej części roku, poza miesiącami zimowymi, do usunięcia powietrza przez kominy wentylacji grawitacyjnej nie dochodzi.

Jedynym sposobem wentylacji domu jest wtedy otwarcie okien, czego chętnie się nie robi, bo:

  • niebezpieczne dla zdrowia przeciągi (zwłaszcza, gdy powietrze jest chłodne)
  • insekty (domy najczęściej buduje się poza miastem, często przy lesie, gdzie ilości much i komarów bywają ogromne
  • nadmierne wychłodzenie = straty na ogrzewaniu
  • hałas z zewnątrz
  • kurz

 

Faktem jest, że większość z osób przebywając w zamkniętych pomieszczeniach oddycha bardzo zanieczyszczonym, bogatym w dwutlenek węgla i wilgoć, powietrzem wewnętrznym nie zdając sobie sprawy, że brak wentylacji to bezpośrednia przyczyna złego samopoczucia, bólu i zawrotów głowy, powracających alergii, nudności, senności czy zmęczenia.

Nie bez powodów w krajach skandynawskich, w Holandii, ale także w innych krajach Europy zachodniej już dawno zdecydowano o tym, że wentylacja mechaniczna – również w domach jednorodzinnych – jest obowiązkowa. Dzięki niej do pomieszczeń dostarczana jest w stałych cyklach i kontrolowanych ilościach odpowiednia ilość świeżego, zewnętrznego (i przefiltrowanego powietrza), a wilgoć i zanieczyszczenia bytowe usuwane.

 

Ile kosztuje system wentylacji mechanicznej? Rekuperacja zamiast grawitacji

Ponieważ wentylację mechaniczną wykonuje się zamiast wentylacji grawitacyjnej, przy rozpatrywaniu kwoty wydanej na rekuperację pod uwagę wziąć należy różnicę pomiędzy jej zamontowaniem, a szacowanymi wydatkami na wentylację grawitacyjną. Oszczędza się również na:

  • budowie kanałów do wentylacji grawitacyjnej (z części można zrezygnować)
  • na kominach i kominkach dachowych (ich w domu z rekuperacją nie montuje się w ogóle)
  • możliwych do wykonania szkleń stałych, nieotwieranych zamiast okien ze skrzydłami
  • nawiewnikach i napowietrzakach, których się nie montuje w oknach

Dodatkowo pod uwagę wziąć należy znaczne (sięgające nawet 50% i niemożliwe do uzyskania przy wentylacji grawitacyjnej) oszczędności na ogrzewaniu w sezonie grzewczym. Przyjmuje się, że inwestycja w system rekuperacji w domu jednorodzinnym zwraca się średnio po około 6,5 roku w zależności od stopnia zaizolowania oraz wielkości domu i rodzaju systemu grzewczego. Korzyści z rekuperacji jest jednak znacznie więcej. 

Wycenę wykonania rekuperacji dla każdego domu powinno się wykonać niezależnie. Jej cena zależy od metrażu, kubatury, rodzaju pomieszczeń oraz rodzaju zastosowanych kanałów wentylacyjnych i jakości serca systemu – rekuperatora. Ceny dobrej jakości kompletnego systemu dla średniej wielkości domu zaczynają się od około 20.000 zł. Oczywiście, można zrobić ją taniej, ale zawsze kosztem jakości: czy to kanałów (montaż tzw. flexów, czyli kanałów miękkich, które łatwo uszkodzić i których nie można czyścić), czy samego urządzenia. W obu przypadkach zawsze traci się na jakości. >>więcej o koszcie systemu rekuperacji

Wentylacja grawitacyjna w domu jednorodzinnym

Projekt wentylacji grawitacyjnej znajdziemy w prawie każdym typowym projekcie domu. Tworzą ją murowane, pionowe kanały z wlotami zakończonymi kratkami wentylacyjnymi. Wykonanie systemu wentylacji grawitacyjnej wydaje się być bardzo prosty do wykonania, wiele osób nie zdaje sobie jednak sprawy, że w większości domów popełnione są elementarne błędy, które dodatkowo utrudniają przepływ powietrza (za krótkie kanały wentylacyjne, brak wentylacji na poddaszu, brak kratki wentylacyjnej w łazience). Wentylację grawitacyjną próbuje się obecnie wspomagać montując chociażby wentylatory wyciągowe zamiast kratek na wlotach do przewodów wentylacyjnych, rozwiązanie to jednak ma wiele poważnych wad w postaci hałasu i oczywiście ogromnych strat ciepła (wywiewamy ciepłe, ogrzane powietrze zewnętrzne na zewnątrz, a powietrze zimne, zewnętrzne, musimy podgrzać, w czasie mroźnych dni nawet o ponad 35 stopni!).

By zachować powietrze wewnętrzne w odpowiednio wysokiej jakości, dom powinien być wentylowany cały czas, nieco intensywniej wtedy, gdy przebywają w nim ludzie, ponieważ to człowiek emituje najwięcej zanieczyszczeń bytowych: wilgoci i dwutlenku węgla. Brak wentylacji w domu grozi wieloma poważnymi konsekwencjami: nie tylko zagrzybieniem i zapleśnieniem ścian (szczególnie w pierwszych 2 latach), ale również  złym samopoczuciem i sennością.

Jeżeli chce się wyposażyć dom w skuteczny, komfortowy i energooszczędny system wentylacji, należy poważnie rozważyć montaż rekuperacji.

Warto zdecydować się na niego, gdy dom jest w fazie projektu: uda się wtedy uniknąć budowy niepotrzebncyh kanałów do wentylacji grawitacyjnej, które i tak trzeba by było zaślepić. Okna w domu z wentylacją mechaniczną mogą być nieotwieralne (tzw. szklenia stałe), co nie tylko dużo lepiej wygląda (sporo więcej światła), ale jest dużo tańsze.

Oszczędności szukajcie także w braku konieczności zakupu wszelkiego rodzaju kominków i nasad kominowych, które mają ułatwiać wentylację grawitacyjną, a w domu z rekuperacją są niepotrzebne.

 

Dom z rekuperacją opłaca się wybudować także, gdy system grzewczy oparty jest na pompie ciepła

Ponieważ konsumpcja energetyczna domu z wentylacją mechaniczną z odzyskiem ciepła jest dużo niższa, wykonanie pompy ciepła, a szczególnie jej dolnego źródła w przypadku pompy gruntowej, jest dużo tańsze. Oszczędności dochodzą nawet do 15 tys. zł na kosztach inwestycyjnych. Dodać do tego warto późniejsze oszczędności eksploatacyjne uzyskane z powodu braku przewymiarowania systemu, czyli idealnego dopasowania go do domu z niższym zapotrzebowaniem na ciepło (a takim domem jest rekuperacja). Sprawdź, ile zaoszczędziłbyś na pompie ciepła w domu z rekuperacją.

 

Tab. 1 Porównanie systemów wentylacji mechanicznej i naturalnej

Wentylacja grawitacyjna

Wentylacja mechaniczna

  • zapewnia tylko częściową wymianę powietrza,
  • powoduje ogromne (dochodzące nawet do 50%) straty ciepła w miesiącach zimowych,
  • jest stosunkowo prosta w budowie i tańsza od wentylacji mechanicznej,
  • kanałów wentylacyjnych raczej się nigdy nie czyści,
  • choć często nie działa, nie ma się w niej co popsuć,
  • jej eksploatacja jest bardzo tania – koszty wynikają jedynie z konieczności wykonywania przeglądów kominiarskich i czyszczenia kominów;
  • jej działanie jest w pełni uzależnione od warunków atmosferycznych – gdy nie są sprzyjające, jest mało wydajna;
  • nie ma możliwości jej regulacji,
  • latem wentylować można wyłącznie poprzez otwarcie okien (przeciągi, insekty, hałas),
  • nie da się zastosować filtracji powietrza,
  • nie można do niej podłączyć systemów chłodzących ani gruntowego wymiennika ciepła.   
  • zapewnia stałą, kontrolowaną wymianę powietrza niezależną od warunków zewnętrznych,
  • odzysk ciepła zapewnia realne oszczędności na ogrzewaniu,
  • umożliwia intensywne przewietrzanie przy kąpieli (brak zaparowanych luster), przy gotowaniu aromatycznych potraw (bigos, kalafior, ryba),
  • zewnętrzne nawiewane powietrze do pomieszczeń jest filtrowane;
  • brak konieczności otwierania okien oznacza brak insektów, przeciągów, uciążliwości hałasów dobiegających z zewnątrz,
  • wymiennik w rekuperatorze zapewnia zimą nawiew powietrza o temperaturze dużo wyższej, niż wynosi temperatura na zewnątrz (np. przy minus 24oC na zewnątrz do pomieszczeń nawiewamy plus 10oC),
  • latem temperatura jest niższa: w wymienniku gorące zewnętrzne powietrze ochładza się (np. przy plus 35oC na zewnątrz do pomieszczeń nawiewamy plus 29oC),
  • wymaga dostarczenia energii elektrycznej do urządzenia: koszty wynoszą około 0,35pln/dziennie,
  • trzeba wymieniać filtry: kosztują około 50zł/komplet, wymiany dokonuje się co około pół roku,
  • kanały (szczególnie nawiewne) można i warto wyczyścić,
  • mechaniczne elementy mogą czasami się zepsuć;
  • wentylacja nie działa podczas przerw w dostawie prądu,
  • kanały do wentylacji nawiewno-wywiewnej zajmują nieco miejsca i najlepiej je przewidzieć na etapie budowy domu,
  • jej instalacja nie wyklucza zamontowania w domu kominka.

« przeglądaj pozostałe artykuły